//////

Organizacje międzynarodowe

ZWRACA SIĘ UWAGĘ

Zwraca się jednak uwagę, że okres napięć w sto­sunkach międzynarodowych, chociaż zwiększa mo­żliwości politycznego manewru wielu małych państw — kryje w sobie poważne ryzyko. Z chwilą bowiem, kiedy stan napięcia doprowadzi do konflik­tu zbrojnego, sytuacja małych państw zmienia się w sposób radykalny. Wielkie konflikty międzyna­rodowe nie są okresem korzystnym dla małych państw. Ich interesy często zupełnie nie są wów­czas brane pod uwagę, a ich terytorium i zasoby były wielokrotnie bez skrupułów natury prawnej moralnej podporządkowywane wymaganiom stra­tegii mocarstw. „W obu wojnach światowych małe państwa miały niewiele lub nie miały wcale kon­troli nad swym losem.” Jedne z nich zostały zajęte przez obce armie, a te, które uniknęły tego losu, miały nader ograniczony wpływ na zachowanie swej neutralności.

PRZEDSTAWIONE TENDENCJE

W związku z przedstawionymi wyżej tendencjami, niekorzystnymi dla małych państw, niektórzy poli­tolodzy na Zachodzie nader pesymistycznie oceniają perspektywy tej kategorii państw. Tak więc stwier­dza się, że „przeżycie małych, politycznie izolowa­nych państw jako państw niepodległych jest nie­pewne, zależne od wielu czynników, na które nie mają one wpływu”, że prognozy dotyczące perspek­tywicznego rozwoju w głównych dziedzinach —  gospodarczej, wojskowej i politycznej — są dla małych państw niepokojące i że w obecnej epoce efek­tywną jednostką polityki zagranicznej i strategii „nie jest już państwo-naród, ale koalicja takich państw, zawiązana i utrzymywana dla określonych celów”.Wielu autorów przeciwstawia się jednak zdecy­dowanie tego rodzaju pesymistycznym konkluzjom co do przyszłości małych państw. Nie negując faktu występowania niezbyt przychylnych dla takich państw tendencji rozwojowych słusznie wykazują oni, że tendencje te mają ograniczony zakres, a zwłaszcza — że są kompensowane przez inne, ko­rzystne dla państw mniejszych.

OCENA MOŻLIWOŚCI

Tak więc w ocenie możliwości obronnych małych państw zwraca się uwagę, że w przeszłości w kon­fliktach zbrojnych silne państwa niejednokrotnie respektowały neutralność małych państw — nawet wówczas, gdy zajęcie ich terytorium miało określone znaczenie strategiczne — nie tylko ze względu na obowiązki wynikające z prawa międzynarodowego, ale w następstwie dokładnej kalkulacji wojskowej: jeśli zajęcie małego państwa łączyło się z ryzykiem większych strat w ludziach i materiale wojennym. Nawet największe mocarstwa w wielkich konflik­tach zbrojnych nie mogą sobie pozwolić na beztros­kie szafowanie zasobami ludzkimi i materiałowymi. Obecnie u podstaw założeń obronnych niektórych państw tkwi przekonanie, że rozbudowa własnego potencjału obronnego, choć nie jest w stanie zapew­nić obrony kraju przed atakiem ze strony silniej­szego przeciwnika, może okazać się ważnym ele­mentem zniechęcającym, jeśli zajęcie małego pań­stwa jest celem drugorzędnym.

WŚRÓD TENDENCJI ROZWOJOWYCH

Premier Szwecji Erlander w wywiadzie telewizyjnym w 1964 r. mówił między innymi: „rozbudowujemy obronę, któ­ra oczywiście nie ma szans przetrwania w wypad­ku skoncentrowanego ataku ze strony wielkiego mo­carstwa, ale która mimo to może sprawiać trudno­ści w jej przełamaniu, jeśli Szwecja jest celem dru­gorzędnym”. Stąd też niektórzy teoretycy wojskowi upatrują w porównaniu ryzyka i stawki „logiczną podstawę małych narodowych sił odstraszania”.Podczas gdy dla małego państwa broniącego swej niepodległości stawka w grze może mieć wartość to­talną, to dla wielkiego mocarstwa poniesione stra­ty byłyby nieproporcjonalne do ewentualnej ko­rzyści.Wśród tendencji rozwojowych korzystnych dla i małych państw odnotować należy wykształcenie się stosunkowo mało kosztownych instrumentów i tech­nik prowadzenia wojny partyzanckiej — guerilli, a także wzrost publicznego uświadomienia i dy­scypliny, który może zwiększyć skuteczność bier­nego oporu.

CORAZ DOSKONALSZE SŁUŻBY

Wreszcie „coraz doskonalsze międzynarodowe służby informacyjne umożliwiają rozpo­wszechnienie danych dotyczących agresji przeciwko małemu państwu w każdej części świata, co prowa­dzi do podniesienia morale i do politycznych kon­sekwencji niepożądanych dla agresora, praktycznie bowiem uświadomienie osiągnęło obecnie w świecie taką fazę rozwoju, że światową opinię można uwa­żać za realną siłę polityczną”. Rozwój różnego rodzaju form współpracy między­narodowej, a zwłaszcza bujny rozwój organizacji międzynarodowych, stwarzają małym państwom szweckie pole do aktywności i oddziaływania na sto­sunki międzynarodowe. Organizacje międzynarodowe, a w szczególności ONZ, są dla małych państw zjawiskiem niewątpliwie korzystnym. Zabierają one  głos na forum tych organizacji, ich obywatele zaj­mują tam stanowiska. Nigdy przedtem tego rodząju możliwości nie były udziałem małych państw.

ISTNIEJĄCY SYSTEM

Istniejący obecnie system stosunków międzynaro­dowych ogranicza możliwości małych państw w za­kresie realizacji własnych celów, niemniej jednak — dla wyrównania — zapewnia im więcej bezpieczeń­stwa w rozumieniu utrzymania niepodległości niż wszelkie inne systemy w historii, które wprawdzie „dawały małym państwom pewne możliwości mane­wrowania, ale ze szkodą dla ich bezpieczeństwa na dłuższą metę”. W dawnych bowiem systemach małe państwa mogły osiągać przejściową zdolność manewru w rezultacie konfiguracji sił występujących w tym okresie i przy założeniu, że grozi wielka wojna, któ­ra konfigurację może zmienić. Obecnie konfiguracja sił jest odmienna, inne też jest założenie: że musi się uniknąć wszelkiej wojny. Wszystko to sprawia, że status małych państw uległ istotnej zmianie.

PAT MILITARNY

Dodać należy, że w warunkach tzw. pata militar­nego Wschód—Zachód, a zatem niemożności rozstrzy­gania konfliktów w drodze wojny, rola elementu wojskowego w całokształcie stosunków międzynaro­dowych podlega ograniczeniu: dotyczy to nie tylko mniejszych państw, ale także wielkich mocarstw. Podobnie na skutek pogłębiającej się współpracy międzynarodowej i rosnącej współzależności państw ulega ograniczeniu nie tylko „prawo do wojny”, ale także swoboda i możliwości manewru politycznego; dotyczy to nie tylko małych państw, ale także wiel­kich mocarstw.Odprężenie w stosunkach międzynarodowych przy­czynia się w niemałym stopniu do przedstawionych wyżej zmian. Z jednej strony prowadzi ono do zmniejszenia roli niektórych mniejszych państw na skutek ograniczenia ich zdolności manewru, z dru­giej jednak — wzrost współzależności między pań­stwami, a zwłaszcza uczestnictwo w licznych orga­nizacjach międzynarodowych czyni z małych państw wartościowych partnerów w walce politycznej z ry­walizującymi ugrupowaniami państw.