DLA MNIEJSZYCH PAŃSTW

Także dla państw mniejszych, wchodzących w skład sojuszów polityczno-militarnych, zasada jednomys – ności wielkich mocarstw ma duze znaczenie poi tyczne. Państwa te często bowiem zrezygnowałyby z członkostwa ONZ, gdyby większosc wielkich mo­carstw i kilka małych zasiadających w Radzie Bez pieczeństwa miały prawo stosować wobec innych mo­carstw sankcje zbrojne przewidziane w Karać, to znaczy zmusić je do uczestniczenia w wojnie Jest rzeczą znamienną, że w propozycjach przedstawio­nych parlamentowi szwedzkiemu w 1946 r. w spra­wie ratyfikacji Karty prawo weta wielkich mocarstw przedstawione zostało wyraźnie jako conditio sine qua non wejścia Szwecji do ONZ.Stanowisko Stanów Zjednoczonych w sprawie za­sad głosowania w Radzie Bezpieczeństwa uległo istot­nej zmianie w okresie zimnej wojny.

POPARTA INICJATYWA

Inicjatywę tę poparła delegacja radziecka. Na stanowisko Stanów Zjednoczonych w tei materii wywarły pewien wpływ reminiscencje z lat po I wojnie światowej, kiedy to Senat amery­kański nie zgodził się na ratyfikację traktatu wer­salskiego, obejmującego Pakt Ligi Narodów, m że prezydent Wilson był głównym orędownikiem idei Ligi Narodów i uparcie walczył o jej utworzenie na paryskiej konferencji pokojowej. Kierowano wów­czas pod adresem Paktu Ligi zarzuty, ze przyznaje on członkostwo Ligi dominiom brytyjskim w wy­niku czego Wielka Brytania dysponować będzie w Lidze kilku głosami, a Stany Zjednoczone będące nie mniejszą potęgą, tylko jednym głosem. W czasie działalności Ligi Narodów rozpowszechniony był po­gląd że w zakresie spraw związanych z pokojem i bezpieczeństwem międzynarodowym podejmowanie decyzji większością głosów nie jest uzasadnione: w Radzie Ligi obowiązywała zasada jednomyślności, z wyłączeniem państwa uczestniczącego w sporze.

ZAWIESZENIE I WYKLUCZENIE

Zarówno zawieszenie, jak i wykluczenie nastąpić może na podstawie uchwały Zgromadzenia Ogólnego, powziętej na wniosek Rady Bezpieczeństwa.Zagadnieniem związanym z członkostwem ON , które wywołuje ostatnio żywe dyskusje na forum Organizacji oraz w literaturze przedmiotu, jest spra­wa członkostwa państw karłowatych (zwanych rów­nież państwami „najmniejszymi”, „mikropanstwami ). Podkreśla się w dyskusjach, że już obecnie zdecy o- waną większość członków ONZ stanowią państwa małe i karłowate: dwie trzecie państw członkowskich reprezentuje tylko 9°/o ludności świata i opłaca 10 /o ogólnej sumy składek członkowskich. Sytuacja uległa­by pod tym względem dalszemu pogorszeniu, gdy y przyjąć na członków ONZ – zgodnie z zasadą uni­wersalności – wszystkie istniejące państwa karło­wate Coraz częściej wypowiadane są poglądy, ze stanowią one osobną kategorię państw i ze powinny posiadać odrębny status w ONZ.

PRZYJĘTE DO ONZ

Do ONZ może być przyjęte — zgodnie z art. 4 Karty — „każde państwo miłujące pokój, które przyj­muje zobowiązania zawarte w Karcie i — zdaniem Organizacji — zdolne jest i pragnie zobowiązania te wykonywać”. Przyjęcie następuje w drodze uchwa­ły Zgromadzenia Ogólnego powziętej na wniosek Ka- dy Bezpieczeństwa. Karta używa określenia „pań­stwo”, gdy mówi o członkach ONZ, podczas gdy Pakt Ligi Narodów dopuszczał do członkostwa Ligi obok państw także „dominia i kolonie, które rządzą się same”. Dawne dominia brytyjskie i samodzielne ko­lonie (Indie) uzyskały już niepodległość i me zacho­dzi obecnie potrzeba wykraczania poza formułę „pań­stwo”. Nadmienić należy, że członkami pierwotnymi ONZ są dwie republiki radzieckie, Ukraina i Biało­ruś. Posiadają one członkostwo ONZ niezaleznie od członkostwa Związku Radzieckiego, w skład które­go wchodzą. Wyróżnienie Ukrainy i Białorusi spo­śród republik ZSRR nastąpiło w dowód uznania za ich szczególnie duży wkład do walki z Niemcami hitlerowskimi.

KATEGORIE CZŁONKÓW

Karta rozróżnia dwie ka­tegorie członkow: pierwotnych (założycieli) i przy­jętych przez kompetentny organ. Członkami pier­wotnymi są: a) państwa, które uczestniczyły w kon­ferencji w San Francisco, podpisały i ratyfikowały Kartę; b) państwa, które podpisały Kartę Atlantycką z dn. 1 stycznia 1942 r. oraz podpisały i ratyfiko­wały Kartę Narodów Zjednoczonych. Punkt (b) zo­stał włączony do Karty w celu umożliwienia naby­cia przez Polskę członkostwa pierwotnego, gdyz Pol­ska nie uczestniczyła w konferencji w San Francisco, mimo że należała do koalicji antyhitlerowskiej (w pierwszych miesiącach 1945 r. mocarstwa zachodnie nadal jeszcze uznawały rząd emigracyjny w Londy­nie, a nie Tymczasowy Rząd w Warszawie).

WAŻNA ZASADA

Co do mocy obowiązującej — przepisy Karty ma­ją pierwszeństwo przed postanowieniami innych umow międzynarodowych. Jak stwierdza art. 103 Karty, w przypadku sprzeczności między zobowiąza­niami członków ONZ wypływającymi z Karty a ich zobowiązaniami wypływającymi z jakiejkolwiek in­nej umowy międzynarodowej, zobowiązania wynika­jące z Karty mają pierwszeństwo. Postanowienia Karty są pewnego rodzaju prawem konstytucyjnym społeczności międzynarodowej, podobnie bowiem jak w wewnętrznym porządku prawnym ustawy muszą yc zgodne z konstytucją, tak i zwykłe umowy mię­dzynarodowe winny być zgodne z Kartą ONZ.Ważna jest zasada nakładająca na Organizację obo­wiązek zapewnienia, by państwa, które nie są jej płonkami, postępowały zgodnie z zasadami Karty w stopniu koniecznym dla utrzymania międzynaro­dowego pokoju i bezpieczeństwa.

GENEZA ONZ

Przejdźmy do bardziej szcze­gółowego omówienia Organizacji Narodów Zjedno­czonych. Początki ONZ wiążą się z okresem II woj­ny światowej. Projekt statutu tej organizacji opra­cowano w 1944 r. na konferencji wielkich mocarstw w Dumbarton Oaks. Następnie poddano ten projekt pod obrady konferencji w San Francisco i w rezul­tacie ustalono tekst Karty Narodów Zjednoczonych, podpisany przez^ięćdziesiąt państw w dniu 26 czerw­ca 1945 r. Zgodnie z postanowieniami miała ona wejść w życie po ratyfikacji i złożeniu dokumentów raty­fikacyjnych przez pięć wielkich mocarstw oraz więk­szość pozostałych sygnatariuszy. Karta weszła w ży­cie w dniu 24 października 1945 r. W dniu 24 paź­dziernika, w rocznicę narodzin ONZ, obchodzi się corocznie święto Narodów Zjednoczonych.